Bordro süreçlerinde sık geçen ama tam olarak ne anlama geldiği zaman zaman karıştırılan kavramlardan biri prime esas kazançtır. PEK olarak da kısaltılan bu kavram, sosyal güvenlik primlerinin hangi tutar üzerinden hesaplanacağını belirler ve çalışanın yalnızca bugünkü maaşını değil, gelecekteki emekli aylığını ve sosyal güvenlik haklarını da doğrudan etkiler.
İçindekiler
Prime Esas Kazanç (PEK) Nedir?
Prime esas kazanç, bir çalışan adına Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirilen ve sigorta primlerinin üzerinden hesaplandığı brüt gelir toplamıdır. Başka bir deyişle, SGK prim matrahını oluşturan tutardır.
Burada önemli bir ayrımı vurgulamak gerekir: PEK, çalışanın eline geçen net maaş değildir. Vergiler, SGK kesintileri ve diğer yasal kesintiler yapılmadan önceki brüt tutar üzerinden hesaplanır. Ayrıca her ödeme kalemi otomatik olarak PEK’e dahil edilmez; hangi ödemelerin prime tabi tutulacağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile belirlenmektedir.
PEK Neden Bu Kadar Önemli?
Prime esas kazanç şu unsurları doğrudan etkiler:
SGK primleri bu tutar üzerinden hesaplanır. Emeklilik maaşı hesaplamasında baz alınan kazanç PEK’e dayanır. Rapor parasını oluşturan geçici iş göremezlik ödeneği, son dönemin prime esas kazancına göre belirlenir. İşsizlik ödeneği de bu kazanç tutarından etkilenir.
Bu nedenle PEK ne kadar yüksek ve doğru bildirilirse, çalışanın gelecekteki sosyal güvenlik hakları da o ölçüde güçlü olur. Eksik veya hatalı bildirilen PEK, çalışanın haklarını zedelediği gibi işverene de idari para cezası doğurur.
Hangi Ödemeler Prime Esas Kazanca Dahildir?
Tüm ödemeler PEK hesabına girmez. SGK mevzuatına göre üç kategori vardır: tamamen dahil edilenler, kısmen dahil edilenler ve tamamen hariç tutulanlar.
Prime Tabi Olan Ödemeler
Çalışanın düzenli ve sürekli olarak aldığı aşağıdaki ödemeler prime esas kazanca dahil edilir:
Aylık brüt maaş, düzenli ödenen performans primi, ikramiye (aylık veya dönemsel bile olsa), fazla mesai ücreti, haftasonları ve tatil günlerinde yapılan çalışmaların karşılığı, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, düzenli ödenen kasa tazminatı, nakdi yemek yardımının istisna sınırını aşan kısmı ve nakdi yol yardımının istisna sınırını aşan kısmı prime esas kazanca dahil edilir.
Kısmen Prime Tabi Olan Ödemeler (İstisna Sınırı Olan Ödemeler)
Bazı ödemeler belirli bir sınıra kadar SGK priminden muaftır; bu sınırı aşan kısım PEK’e eklenir.
2026 yılı için geçerli istisna sınırları şunlardır:
| Ödeme Türü | SGK İstisna Tutarı |
| Nakdi yemek yardımı (günlük) | 190 TL |
| Aile yardımı | 3.303 TL |
| Çocuk yardımı (tek çocuk) | 660,60 TL |
| Çocuk yardımı (iki çocuk) | 1.321,20 TL |
Örneğin bir çalışana aylık 5.000 TL nakdi yemek yardımı yapılıyorsa, bunun günlük 190 TL’ye karşılık gelen kısmı (aylık yaklaşık 3.800 TL, 20 iş günü üzerinden) SGK istisnasından yararlanır; aşan kısım PEK’e dahil edilir.
Prime Tabi Olmayan Ödemeler
Aşağıdaki ödemeler PEK hesabına hiç dahil edilmez:
Ayni yardımlar (yemek kartı, servis hizmeti gibi para yerine doğrudan sağlanan haklar), kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, tek seferlik hediyeler ve doğum günü ödemeleri, ölüm yardımı ve cenaze giderleri, evlilik ve doğum yardımı, işverenin çalışan adına ödediği özel sigorta primleri, yıllık izin ücreti (ayrılışta ödenen), yolluk ve harcırah ödemeleri prime tabi değildir.
2026 Prime Esas Kazanç Taban ve Tavan Tutarları
PEK’in alt ve üst sınırları her yıl asgari ücretle birlikte güncellenir. 2026 yılında bu sınırlarda önemli bir değişiklik yapılmıştır.
PEK Alt Sınırı (Taban): Aylık brüt asgari ücret olan 33.030 TL’dir. Günlük taban ise 1.101 TL’dir. Hiçbir çalışan için PEK bu tutarın altında bildirilemez; kısmi zamanlı çalışanlarda bile bu taban esas alınır.
PEK Üst Sınırı (Tavan): 2026 yılında önemli bir değişiklik gerçekleşti. Daha önce brüt asgari ücretin 7,5 katı olarak uygulanan tavan, 19 Aralık 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7566 sayılı Kanun ile 9 kata yükseltildi. Buna göre 2026 yılı aylık PEK tavanı 297.270 TL’dir (33.030 × 9). Bu tutarın üzerindeki ödemeler için SGK primi kesilmez.
| Günlük | Aylık | |
| PEK Alt Sınırı (Taban) | 1.101,00 TL | 33.030,00 TL |
| PEK Üst Sınırı (Tavan) | 9.909,00 TL | 297.270,00 TL |
Tavanın yükseltilmesi, özellikle yüksek maaşlı çalışanların işveren prim yükünü artırmıştır. Ancak bu durum aynı zamanda bu çalışanların ileride alacağı emekli maaşını da olumlu yönde etkiler.
SGK Prim Oranları
PEK hesaplandıktan sonra bu tutar üzerinden aşağıdaki oranlar uygulanır:
| Çalışan Payı | İşveren Payı | |
| SGK Primi | %14 | %20,75 |
| İşsizlik Sigortası | %1 | %2 |
| Toplam | %15 | %22,75 |
İmalat sektöründe faaliyet gösteren ve gerekli koşulları sağlayan işverenler için 5 puanlık teşvik uygulanmaktadır. Bu teşvik kapsamındaki işverenler SGK işveren payını %15,75 olarak öder. Diğer sektörlerde ise 2 puanlık teşvik geçerli olup işveren payı %18,75 olur.
Prime Esas Kazanç Nasıl Hesaplanır?
PEK hesaplama adımları şu şekilde işler:
1. Brüt maaş tespit edilir. Çalışanın aylık brüt ücreti hesaplamanın başlangıç noktasıdır.
2. Prime tabi ek ödemeler eklenir. Düzenli prim, ikramiye, fazla mesai ve benzeri ödemeler brüt maşa eklenir.
3. İstisnalar düşülür. Yemek, yol, çocuk ve aile yardımlarının mevzuatta belirlenen istisna sınırları hesaba katılır; yalnızca sınırı aşan kısım eklenir.
4. Tavan kontrolü yapılır. Bulunan toplam, 297.270 TL olan üst sınırı aşıyorsa tavan üzerinden bildirim yapılır; aşan kısım için prim hesaplanmaz.
PEK Formülü: Brüt Maaş + Prime Tabi Ek Ödemeler + İstisna Sınırını Aşan Yardımlar = Prime Esas Kazanç
Örnek Hesaplama
2026 yılında çalışan biri için aşağıdaki veriler olsun:
| Kalem | Tutar |
| Brüt maaş | 50.000 TL |
| Aylık performans primi | 5.000 TL |
| Nakdi yemek yardımı (aylık) | 6.000 TL |
| Nakdi yol yardımı (aylık) | 1.500 TL |
Yemek yardımının günlük 190 TL istisnası 20 iş günü için 3.800 TL’ye karşılık gelir. Aşan kısım: 6.000 − 3.800 = 2.200 TL prime dahil edilir.
Yol yardımının tamamı 2026 yılı için belirlenen günlük istisna sınırı içinde kaldığından PEK’e dahil edilmez.
Prime Esas Kazanç = 50.000 + 5.000 + 2.200 = 57.200 TL
Bu tutar 33.030 TL taban ile 297.270 TL tavan arasında olduğundan tamamı SGK’ya bildirilir.
SGK işçi payı: 57.200 × %14 = 8.008 TL SGK işveren payı (teşviksiz): 57.200 × %20,75 = 11.869 TL İşsizlik işçi payı: 57.200 × %1 = 572 TL İşsizlik işveren payı: 57.200 × %2 = 1.144 TL
Aylık ve Günlük PEK Farkı
Aylık PEK, bordro ve SGK bildirimlerinde kullanılan temel tutardır. Günlük PEK ise aylık PEK’in 30’a bölünmesiyle bulunur ve rapor parası hesaplamalarında, eksik gün bildirimlerinde ve borçlanma işlemlerinde kullanılır. Ayın kaç gün çektiğine bakılmaksızın 30’a bölme işlemi yapılır.
Tavan Neden 9 Kata Yükseltildi?
2026 yılından itibaren geçerli olan bu değişiklik, yüksek ücretli çalışanların SGK sistemine daha fazla prim ödemesini ve buna bağlı olarak daha yüksek emekli maaşı hakkı kazanmasını sağlamaktadır. Önceki 7,5 kat uygulamasında aylık brüt 247.725 TL üzerindeki ödemeler primden muaf tutuluyordu. 9 kata geçişle bu eşik 297.270 TL’ye yükseldi; yani 247.725 TL ile 297.270 TL arasında kazanan çalışanlar artık daha yüksek prim ödeyecek.
Prime esas kazancın doğru hesaplanması ve eksiksiz bildirilmesi, hem çalışanın ilerideki emeklilik haklarını güvence altına alır hem de işveren açısından SGK denetimlerinde sorun yaşanmasını önler. Özellikle ikramiye, prim ve yardım gibi değişken kalemlerin her ay doğru sınıflandırılması, bordro süreçlerinin en kritik adımlarından birini oluşturmaktadır.