SMMM Armağan Yörük

Vergi Hukuku Nedir?

Vatandaşların devletlerine karşı en önemli sorumluluklarından biri vergidir. Her vatandaş doğrudan ya da dolaylı olarak mutlaka vergi verirler. Vergi özellikle ticari faaliyetlerde bulunan kişi ve kurumlar için çok daha önemlidir. Vergi mevzuatına tam olarak hakim olunmaması ve vergi yükümlülüklerinin tam olarak yerine getirilmemesi sonucunda ciddi sorunlarla karşı karşıya kalınması riski vardır.

Vatandaşlar ve devlet arasındaki vergi yükümlülüklerini ve vergi ilişkilerini belirleyen hukuk dalı vergi hukuku olarak adlandırılır. Devlet vergi hukukuna dayanarak yasalar çıkarır ve bu yasalar ile vatandaşlarından vergi toplar. Devletin topladığı vergiler; devletin egemenlik güçlerini oluşturma, karşılıksız olarak tahsil etme ve toplanan vergiler sayesinde devletin kamu harcamalarını karşılaması gibi özelliklere sahiptir. Vergi hukukunun kapsamında vergi yükümlülüklerinin doğması veya ortadan kalkması ile ödenecek vergilerin türleri gibi farklı konular vardır.

Türkiye’de gelir ve kazanç sahibi olan tüm gerçek ve tüzel kişiler vergi mükellefi olarak kabul edilmektedir. Bunlar arasında gelir vergisi mükellefi, kurumlar vergisi mükellefi, katma değer vergisi mükellefi, özel tüketim vergisi mükellefi, banka ve sigorta muameleleri vergisi mükellefi sayılabilir.

Vergi Hukukunun Konuları Neleri Kapsar?

Vergi hukukunun konuları son derece geniş bir yelpaze içerisinde bulunur. Başlıca vergi hukuku konularını şu şekilde sıralamak mümkündür:

  • Vergiler ile ilgili olarak çıkarılmış olan yasaların uygulanma şekilleri,
  • Vergilendirme ile ilgili olan işlemler,
  • Vatandaşların vergi yükümlülükleri,
  • Vergilerin tahakkuk ettirilmesi ve tahsili yöntemleri.

Devlet, vatandaşlarından topladığı vergilerle vatandaşlarının ihtiyaçlarını karşılar. Buna bağlı olarak vatandaşlar ve devlet arasında zorunlu vergi işlemleri bulunur.

Vergi Hukukunun Kaynakları Nelerdir?

Vergi hukukunun iki ana kaynağı vardır. Bunlar asli (bağlayıcı) ve tali (bağlayıcı olmayan) olarak sınıflandırılabilir.

Vergi hukukunun asli diğer bir deyişle bağlayıcı olan kaynaklarını şu şekilde sıralamak mümkündür:

  • Anayasa ve kanunlar
  • TBMM’nin onaylamış olduğu uluslararası vergi anlaşmaları
  • Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
  • Tüzükler ve yönetmelikler
  • Vergi ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesi’nin vermiş olduğu kararlar
  • Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılan ve bağlayıcı nitelik taşıyan tebliğler.

Vergi hukukunun tali yani bağlayıcı olmayan kaynakları ise şu şekilde sıralanabilir:

  • Yargı organları tarafından verilen kararlar
  • Açıklayıcı niteliğe sahip genel tebliğler
  • Genelge, özelge ve sirküler
  • Bilimsel görüşler, örf ve adetler.

Vergi hukukunun kaynaklarını genel olarak; yasama, yürütme, yargı ve diğer kaynaklar olarak sıralamak da mümkündür.

Kimler Vergi Ödemekle Yükümlüdür?

İkametgahları ülke sınırları içerisinde bulunan ve bir yıllık süre içinde altı ay boyunca Türkiye’de sürekli olarak ikamet etmiş kişilere tam vergi mükellefi adı verilir. Söz konusu koşullara sahip ve yasal geliri bulunan kamu ve özel kişilerin vergi ödeme yükümlülüğü vardır.

Vergi hukukunda vergi mükellefi olarak belirtilmekte olan özel ve tüzel kişiler kanun gereği vergi ödemelidirler. Vergi mükellefleri kendilerine tahakkuk ettirilen miktarları belirtilen süreler içerisinde ödemekle yükümlüdür. Eğer ödenmesi gereken miktar belirtilen süre içerisinde ödenmezse, vergi dairesi resmi bir yazı ile mükellefi uyarır. Yapılan yazılı bildirime karşı verilen süre içinde ödeme yapılmazsa söz konusu vergi miktarı yasal faizi ile birlikte tahsil edilmektedir. Vergi borcundan dolayı hapis cezası söz konusu olmasa da icra yoluyla vergi tahsilatı yapılması gündeme gelebilmektedir.

Vergi Yönetimi Kapsamında Hangi Vergisel Uygulamalar Bulunur?

Verginin konulmasıyla başlayan ve tahsil edilmesiyle tamamlanan süreç vergi yönetimi olarak adlandırılır. Bu kapsamda uygulanan vergileri şu şekilde sıralamak mümkündür:

Gelir Vergisi

Gerçek şahıslar yıllık gelirleri üzerinden gelir vergisine tabi tutulmaktadır. Gelir vergisi bu kişilerin bir takvim yılı içerisindeki kazançları üzerinden yapılan vergilendirmedir. Gayrimenkul sermaye iratları, serbest meslek gelirleri, ticari ve zirai kazançlar, menkul sermaye iratları ve ücretlerle diğer gelirler gelir vergisinin konusunu oluşturur.

Kurumlar Vergisi

Kurum ve kuruluşların tabi olduğu vergi türü kurumlar vergisi olarak adlandırılmaktadır. Kurumlar vergisinin kapsamına kooperatifler, sermaye şirketleri, kamu kuruluşları, dernek ya da vakıflara ait iktisadi işletmeler ile iş ortaklıklarından elde edilen kazançlar girmektedir.

Katma Değer Vergisi (KDV)

Katma Değer Vergisi ülkemizin en yaygın vergi uygulaması olup yapılan harcamalar karşılığı alınır. Ürünlerin üretiminden tüketimine kadar geçen süreçte alınan bir vergi olan KDV ülkemizde üretilen ürünlerin tümünden alınır.

Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)

Özel tüketim vergisi, kanunda özel tüketim olarak belirlenen mallar üzerinden alınır.

Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV)

Motorlu Taşıtlar Vergisi, trafiğe kayıtlı olan araç sahiplerinden Ocak ve Temmuz aylarında iki taksit şeklinde tahsil edilir.

Damga Vergisi

Damga vergisi her tür yasal yazılı anlaşma ve sözleşme karşılığında devlet tarafından tahsil edilir.

Emlak Vergisi

Türkiye Cumhuriyeti’nin resmi sınırları içerisinde yer alan bina ve arsa gibi her tür taşınmazın değeri üzerinden emlak vergisi tahsil edilir.

Tüm bu vergi uygulamalarının yanı sıra Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayınlanan listelerde 200’den fazla sayıda farklı vergi türü vardır. Bu vergi uygulamalarının değişen ve gelişen ihtiyaçlara bağlı olarak kanunla artırılması ya da azaltılması söz konusu olabilir.

Open chat
1
Scan the code
Merhaba,
Nasıl yardımcı olabilirim?